Gezondheid en zorg



« Ga terug naar het folderoverzicht

Malaria

Voorkomen

Malaria komt in bijna alle (sub)tropische landen voor. Ook in bekende vakantielanden als Gambia. Wereldwijd zijn er zon 400 miljoen malariagevallen per jaar en daarvan sterven er ruim 2,5 miljoen. Er zijn verschillende soorten malariaparasieten. In veel landen is de malariaparasiet ongevoelig geworden voor een aantal soorten malariamedicijnen. Deze situatie verandert steeds. De reiskliniek kan je adviseren wat voor jou de beste bescherming geeft.

Preventie

Muggenbeten voorkomen is een heel belangrijke maatregel om malaria te voorkomen. Daarnaast is het gebruik van medicijnen om de parasieten te doden als je toch besmet zou raken in veel landen aan te raden. De malariamug prikt vooral tussen zonsondergang en zonsopgang.

  • Bescherm onbedekte lichaamsdelen door bedekkende kleding zoals lange mouwen, een lange broek, sokken en dichte schoenen. 
  • Gebruik altijd een geïmpregneerd muskietennet (klamboe). Deze is met een insecten werend middel behandeld. Neem zo'n net mee vanuit Nederland, dan is de kwaliteit goed. 
  • Gebruik een insectenwerend middel dat DEET (30-50%) bevat. Gebruik voor kinderen en zwangeren geen concentraties hoger dan 30%. Gebruik je ook zonnebrandcrème, dan pas na goed indrogen hiervan de DEET opsmeren (minimaal 45 minuten).

Zie ook de folders: Het muskietennet en Insectenwerende middelen.

Malariapillen

Voor veel landen is naast bovengenoemde maatregelen ook het gebruik van anti-malariapillen aan te raden. Welk middel je krijgt is afhankelijk van de malariasoort in het land waar je naar toe gaat. 

  • Proguanil (Paludrine) begin je in te nemen op de dag van aankomst in het malariagebied. Een volwassene slikt 2 maal per dag een tablet na het eten met wat water. Je stopt pas met slikken 4 weken nadat je het malariagebied verlaten hebt. Het middel is veilig voor zwangeren en kinderen.
  • Chloroquine (Nivaquine) begin je in te nemen op de dag van aankomst in het malariagebied. De eerste 2 dagen slik je een weekdosering, daarna neem je ze eens per week in na het eten met water. Je stopt ook hier pas 4 weken na het verlaten van het malariagebied. Het middel is veilig voor zwangeren en kinderen.
  • Mefloquine (Lariam) begin je te slikken 3 weken voor vertrek. Handig is daarbij ook dat je eventuele bijwerkingen zo al voor de reis kunt bemerken. De tabletten worden eens per week ingenomen, na het eten en met wat water. Ook hier stop je pas met innemen 4 weken na het verlaten van het malariagebied. Voor kleine kinderen (onder de 5 kg) is dit middel niet geschikt. Zwangeren kunnen dit middel gebruiken, maar als je zwanger wilt worden is het niet verstandig dit middel te slikken.
  • Atovaquon/proguanil (Malarone) begin je in te nemen de dag voor aankomst in het malariagebied en moet nog 1 week na het verlaten van het malariagebied doorgeslikt worden. De tabletten moeten ingenomen worden bij het eten zo mogelijk met een vetrijk eten of een zuiveldrank (graag niet met mogelijk besmette yoghurt of melk). Ze worden vooral voorgeschreven bij wat kortere reizen. Een nadeel is dat ze nogal duur zijn. Bij zwangerschap en voor kleine kinderen (onder de 5 kg) is dit middel niet geschikt.
  • Doxycycline is een antibioticum dat ook voor bacterie infecties in Nederland wordt gebruikt. Je begint het middel te slikken op de dag van aankomst in het malariagebied. Volwassenen nemen 1 tablet per dag in, het liefst tijdens het eten. Pas 4 weken na het verlaten van het malariagebied kan het middel gestopt worden. Het mag niet geslikt worden bij zwangerschap en door kinderen onder de 8 jaar.
  • Andere medicijnen worden vooral in het buitenland gebruikt. Ze werken goed tegen malaria, maar worden in Nederland nauwelijks voorgeschreven.

Als je tabletten 1 maal per week moet innemen is het makkelijk om dat op zondagen te doen. Die dag is bijna overal anders dan weekdagen waardoor je ze dan minder gemakkelijk vergeet.

Een noodbehandeling

Bij reizen naar risico malariagebieden waar nauwelijks medische hulp te krijgen is wordt naast de preventieve malariatabletten soms door ons een noodbehandeling meegegeven. Je start dan zelf de behandeling als je 2 dagen klachten hebt die op malaria wijzen en nergens medische hulp kan krijgen. Voor zwangeren wordt geen noodbehandeling geadviseerd.

Voor reizen naar landen met niet zo'n groot gevaar om malaria op te lopen worden niet altijd meer standaard malariatabletten voorgeschreven. Preventieve maatregelen als DEET en een muskietennet zijn dan natuurlijk heel belangrijk. Als je toch klachten krijgt die op malaria lijken moet je zo snel mogelijk medische hulp zoeken. Je krijgt voor deze landen vanuit Nederland een noodbehandeling (tabletten) mee. Blijkt dat je malaria hebt dan kun je deze kuur gaan innemen.

Avontuurlijke reizigers

Vooral voor avontuurlijke reizigers en backpackers en mensen die oorspronkelijk uit de tropen komen zijn de volgende punten belangrijk om rekening mee te houden.

  • Malaria is voor de lokale bevolking een totaal andere ziekte dan voor de onbeschermde westerling. De lokale mensen hebben door meerdere malaria-aanvallen in de loop van de jaren wat bescherming opgebouwd. Er kan daardoor nogal laconiek over de ziekte gedaan worden. Dit geldt soms ook voor westerlingen die al lang in de tropen wonen. Voor een reiziger en iemand die vroeger in de tropen gewoond heeft is het een levensgevaarlijke ziekte. Volg daarom ondanks wat je allemaal hoort onderweg de adviezen op die het vaccinatiecentrum je gegeven heeft over het slikken van malariapillen.
  • Komt je in een afgelegen streek maak er dan een gewoonte van om steeds te kijken hoe de verbindingen naar de dichtstbijzijnde kliniek of stad zijn. Krijgt je hoge koorts en is er geen dokter in het dorp, dan is het lastig om dan pas uit te moeten zoeken hoe je weg kunt komen. De eerste dagen zijn bij de behandeling van malaria uitermate belangrijk. Wacht niet af in een hostel in een afgelegen dorp, maar ga op weg naar een plek waar hulp is.
  • Ga je naar een (afgelegen) kliniek of gezondheidspost, bedenk dat het soms voor de arts of verpleegkundige die daar werkt verstandig is om de diagnose malaria bij je te stellen. Een negatieve test (al dan niet echt gedaan) heeft voor de behandelaar een klein risico dat de toerist een foute diagnose krijgt. Er zal dan ook regelmatig gezegd worden dat de koorts door malaria komt. Toch is het aan te raden, ook wanneer je twijfelt over de betrouwbaarheid van de zorgverlener wel hun adviezen op te volgen. Je kunt natuurlijk ook echt malaria hebben. Stop echter nooit zo maar met met de malariapillen die je aan het slikken bent, ook al wordt dat geadviseerd. Of dit tijdens de behandeling nodig is hangt er vanaf welke malariapillen je slikt en wat je als behandeling krijgt. Er is bij verkeerd stoppen juist een kans dat je malaria oploopt. Eventueel kun je je reisverzekering (alarmnummer) bellen voor een medisch advies.

Malaria kan nog uitbreken tot zon 2 maanden nadat je gestopt bent met het innemen van de tabletten. Krijgt je na een reis griepverschijnselen zeg dan tegen je huisarts dat je in een malariagebied bent geweest.

Zwangerschap

Zwangeren lopen extra risico, zeker in de eerste 3 maanden van de zwangerschap. Malaria is een ernstige bedreiging voor zowel de moeder als het kind. Het reizen naar malarialanden wordt bij zwangerschap afgeraden. Ook mogen niet alle malariamedicijnen gebruikt worden tijdens de zwangerschap. Daardoor is een goede bescherming soms niet eens mogelijk.

Kinderen

Bij kleine kinderen verloopt malaria ernstiger. Bedenk voor het boeken van een reis naar landen met gevaarlijke malaria of dat wel zo verstandig is. Het is in ieder geval extra belangrijk te zorgen dat kinderen niet gestoken worden, zelf kunnen ze daar niet goed op letten. Laat ze altijd slapen in een geïmpregneerd muskietennet, ook overdag. Gebruik heel consequent DEET 30%.

Het innemen van malaria tabletten, die soms bitter zijn, kan voor kinderen lastig zijn. Fijn malen en in een hap zoet eten doen is te proberen. Niet alle malariamedicijnen mogen aan kleine kinderen worden voorgeschreven.  Bij erg lange reizen of een lang verblijf in een malariagebied kan het zijn dat de dosering tussentijds moet worden verhoogd omdat het kind groter is geworden.

Reizigers afkomstig uit malariagebieden.

Een steeds grotere groep reizigers betreft mensen die opgegroeid zijn in malarialanden en als vluchteling naar Nederland zijn gekomen. Als je in de tropen opgroeit krijg je een gedeeltelijke bescherming tegen malaria. Deze bescherming is na het verlaten van een malariagebied binnen een jaar verdwenen. Dus deze mensen moeten bij een reis naar hun geboorteland ook malariamedicatie gebruiken. Hun kinderen zijn uiteraard ook niet beschermd tegen malaria.

Sommige mensen overwegen de medicatie in het vakantieland te kopen. Daar is het veel goedkoper. Dit is niet verstandig. Vaak zijn de lokaal gegeven adviezen en pillen niet meer de juiste. Verder worden er in die landen veel neppillen verkocht (net als bij kopen via het internet). Door verkeerd medicijngebruik komen ieder jaar reizigers terug met malaria, soms met fatale gevolgen. Neem geen risico, zeker niet voor meereizende kinderen.

Reizigers met een verhoogd risico

Sommige reizigers hebben een verhoogd risico op ernstige malaria door een onderliggende ziekte. Het is belangrijk om jezelf goed te laten informeren over deze extra risico's en eventuele extra voorzorgsmaatregelen. Dit kan bij de behandelend specialist of bij de reizigersadviseur. Het gaat om:

  • Personen zonder milt
  • Personen met HIV. Ook kunnen de medicijnen tegen deze ziekte problemen geven met de malariamedicijnen